على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
17
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
آذار ( z r ) ا . پ . ماه ششم از سال رومى كه اول بهار بود . آذار آفيون ( z r - fyun ) ا . پ . كف دريا و زند البحر . آذار طوس ( z r - tus ) ا خ . پ . حكيمى كه شوهر مادر عذرا بود . آذارى ( z ri ) ص . پ . منسوب به آذار ماه رومى . آذان ( z n ) ع . ج اذن و اذن و آذان الارنب گياهى شبيه به بارتنگ و برگش باريكتر و اذان الدّب : گياهى و آذان الثور : گاو زبان و آذان الجدى : بار تنگ و آذان الشاة : گياهى كه لصيقى نيز گويند و آذان العبد : نيز گياهى شبيه به بارتنگ و آذان الغزال ( z nol - qaz l ) : آذان الشاة و آذان الفار : گياهى كه ضماد آن را در اورام چشم استعمال مىكنند و آذان الفيل ( z nol - fil ) پيلگوش و آذان القسيس ( z nol - qessis ) كه آذان القاصى ( z nol - q si ) نيز گويند : هميشه بهار . آذر ( zar ) و ( zor ) ا . پ . آتش و نار . و عشق . و مخفف آذار و ماه نهم از سال جلالى . و ا خ . فرشتهاى كه موكل بر آفتاب است و فرشتهاى كه امور ماه آذر به او تعلق دارد و روز نهم از هر ماه شمسى . در روز نهم ماه آذر بواسطهء تطابق نام روز و ماه جشن و عيد كنند و آتش خانه را بروبند و زينت گيرند كنند و ناخن چينند و موى سر بسترند . و ا خ . نام پدر حضرت ابراهيم پيغمبر . آذرآباد ( zar - b d ) ا خ . پ . نام آتشكدهاى بود در تبريز . و نام قديم شهر تبريز . آذرآبادگان ( zar - b deg n ) ا خ . پ . آذربايجان . آذرآبادگون ( zar - b degun ) ا . پ . گلخن حمام . و كورهء آهنگرى . آذرآئين ( zar - 'in ) ا خ . پ . آتشكدهء چهارم را گويند چه مردم ايران بشمارهء هفت ستارهء گردنده هفت آتشكده داشتهاند : آذر مهر و آذرنوش و آذر بهرام و آذر آئين و آذر خرداد و آذر برزين و آذر زردهشت و در هر يك از اين آتشكدهها بخور مناسب كوكبش را مىسوزانيدهاند . آذرافروز ( zar - afruz ) ا . پ . آتشافروز . و ا خ . ققنس . و نام پسر اسفنديار . آذرافزا ( zar - afz ) ا . پ . آتش افروز . آذرباد ( zar - b d ) ا خ . پ . يكى از موبدان و دانشمندان قديم ايران . مر . آزرباد . آذربادگان ( zarb dg n ) ا . پ . آتشكده و ا خ : نام آتشكدهاى بود در تبريز . معنى تركيبى اين لفظ نگهدارنده و حفظكنندهء آتش است چه بادگان بمعنى نگهدارنده مىباشد . و شهر تبريز را نيز به اين نام ناميدهاند . آذربايجان ( zarb yej n ) ا خ . پ . آذربايگان . آذربايگان ( zarb yeg n ) ا خ . پ . ايالت شمال غربى ايران كه حاكمنشينش شهر تبريز است و سرحد ما بين ايران و روس و آبادترين قسمتهاى ايران . آذربرزين ( zar - barzin ) ا خ . پ . آتشكدهء ششم كه در فارس بوده و برزين نام از خلفاى حضرت زردشت بنا كرده بود . آذربو ( zar - bow ) ا . پ . گل اشنان كه زردرنگ است و بدان رخت و جامعه شويند . آذربويه ( zar - bowye ) ا . پ . مر . آذربو . آذربهرام ( zar - bahr m ) ا خ . پ . آتشكدهء سوم از هفت آتشكده و رب النوع فتح و فيروزى . آذربيجان ( zar - bij n ) ا خ . پ . مر . آذربايجان . آذرپرست ( zar - parast ) ص . پ . كسى كه آتش را مىپرستد و ستايش مىكند . آذرپيرا ( zar - pir ) ا . پ . خادم آتشكده . آذرپژوه ( zar - pajuh ) ا خ . پ . نام يكى از فرزانگان زمان نوشيروان از شاگردان بزرگ مهر كه بفرمان اين پادشاه بر رسالهء زورهء شت زردهشت شرحى نوشت . آذرتش ( zar - toc ) ا . پ . سمندر . آذر خرداد ( zar - xord d ) و آذر خردار ( zar - xord r ) پ . ا خ . نام آتشكدهء شيراز يا آتشكدهء پنجم كه خورداد نام مؤبد ساخته . و نام فرشتهاى كه مأمور بحفاظت اين آتشكده بوده . و رب النّوع ميوه و درخت بارور . آذرخرين ( zar xorin ) و ( zare xorin ) ا خ . پ . نام آتشكدهء پنجم از هفت آتشكده . آذرخش ( zraxc ) و ( zaraxc ) ا . پ . نام روز نهم از ماه آذر . و اين روز مانند روز مهرگان روزى است مبارك كه در آن جشن گيرند و عيد كنند و ناخن چينند و موى سترند و در اين روز همهء آتشكدهها را صفا مىدادند . آذرخشا ( zraxc ) ا . پ . برق و صاعقه . و سرماى شديدى كه موجب هلاكت انسان و حيوانات گردد .